Archeologen doen bij opgravingen in Broek bijzondere vondsten. Op het pak waar een nieuwe wijk wordt aangelegd, komt een middeleeuws erf tevoorschijn. Maar ook een zeer oude schoen.
De opgravingen worden gedaan in Broek-Zuid, aan de westkant van Joure. Aan weerszijden van de Omkromte wordt een nieuwe wijk aangelegd: Broek Zuid. Aan de ene kant van de weg is al volop gebouwd, maar nu is de andere kant aan de beurt. In opdracht van gemeente De Fryske Marren halen archeologen van Movares de grond open. En dat levert bijzondere vondsten op.
Geweldig goed bewaard
“Deze locatie was aangemerkt als ‘hier zou wel eens wat kunnen zitten’. Een paar maanden terug hebben we hier al wat proefsleuven gegraven. Toen kwamen we al middeleeuwse sporen tegen”, vertelt André Pleszynski, die de leiding heeft bij de opgravingen.
Het mooie is dat er sprake is van een laag veengrond. “Daardoor is de conservering fantastisch”, legt Pleszynski uit.
Er werden afvalkuilen gevonden, met mest. Maar ook met een zeer oude schoen uit de 13e of 14e eeuw. “Toen hij uit de grond kwam, kon je hem als het ware nog aantrekken”, zegt Pleszynski. Het leer is zeer goed bewaard gebleven.
“Dat is echt uitzonderlijk. Dit soort dingen belandt altijd wel in afvalkuilen, maar door de kenmerken van dit gebied bleef het heel mooi bewaard. Het is luchtdicht en venig, dan blijft leer heel mooi.” Zelfs het stiksel van vlas of hennep is nog aanwezig. “Dat is echt een uitzondering.”
Aan It Súd is een middeleeuws erf ontdekt, daar is Pleszynski zeker van. “Dat móest er zijn. Anders zijn dit soort sporen er niet.”
Middeleeuws langhuis
“We vonden een kogelpot en steengoed”, vertelt hij. “En we zijn nu bezig om een langhuis vrij te leggen.” Zo’n langhuis is een oud type boerderij, met een woongedeelte, een middendeel en een lange stal.
Er is op dit moment al 14 meter in beeld gebracht. Mogelijk stamt het langhuis al uit de periode rond 1200-1300, maar de datering is nog in onderzoek. “Daarvoor moeten we de laag onder de paalkuilen bekijken. We leggen nu de bovenkant vrij en proberen een structuurfoto te maken, daarna volgen de lagen eronder. Er zijn twee lemen vloerniveaus, het tussenniveau kan die structuur dateren.”
Er kwamen ook twee grote, vierkante balken van hout uit de grond. “Met pen-en-gatverbindingen en zwaluwstaartverbindingen. Dat moet een enorme houten structuur zijn geweest.”
Dat er een moderne sloot naast de vindplaats is gegraven, gooit wel wat roet in het eten. “We hebben geen tegenhanger gevonden. Maar het zou zomaar deel van een middeleeuwse toren kunnen zijn.” Door het inklinken van de grond liggen vondsten dicht aan de oppervlakte. Dat maakt dat ploegwerk vondsten op een andere plek neer kan hebben gegooid.
Het middeleeuwse erf ligt tussen twee afvalkuilen in. “Dus het zou goed kunnen dat hier een soort bewoonde verhoging in het veengebied was. Die bewoning staat op geen enkele kaart, dus dat is echt van toegevoegde waarde.”
‘Broekster Kerkvaart’
Het was al wel bekend dat er rond 1700 bewoning was. Toen lag langs de huidige weg de ‘Broekster Kerkvaart’, tussen de Sypen en Broek-Noord. “Daar vinden we ook allerlei zijtakken van. Alle erven die hier lagen, waren met sloten op die Broekster vaart aangesloten. Ze hadden allemaal een eigen dwarssleuf.”
De bewoning van de Broek-Zuid gaat dus nog veel verder terug dan gedacht. “Hier lagen heel lang weilanden. Maar in zo’n veengebied zijn ooit ontginningen begonnen, dus er moeten ook van dit soort plekken zijn geweest”, vertelt Pleszynski. “Maar het is een gigantisch gebied, dus vindt ze maar eens. Er zitten geen honderd erven in zo’n gebied: dus je moet eigenlijk een beetje geluk hebben.”
16e- en 17e eeuw
Het gaat niet alleen om middeleeuwse vondsten. Zo is er ook een soort muntje gevonden, een 17e-eeuwse rekenpenning. “Maar ook sporen uit de 16e en 17e eeuw, veel metaalvondsten die gebiedseigen zijn, een grote brandkuil uit de 17e eeuw. Maar ook gewoon dingen uit 1900.”
Bijzondere vondsten of niet, de plannen voor nieuwbouw zijn onverbiddelijk. Op de plek van het middeleeuwse erf wordt straks water aangelegd. Dat water komt tussen de woningen van de nieuwe wijk te liggen.
“We gaan de resten goed documenteren. Dus we leggen alles vrij, maken doorsnedes en structuurfoto’s en we meten alles in.” De vondsten worden verzameld en bewaard, vertelt Pleszynski. “Daarna gaat alles op de kop en verdwijnt het.”