Historicus en schrijver Arnoud van de Ridder keek naar de Engelse televisieserie ‘Downton Abbey’. Opeens kreeg hij een idee. “Ik dacht: dat hebben wij hier ook.”
De erg populaire serie gaat over de familie Crawley, die op Downton Abbey woont. Maar het verhaal gaat vooral over het wel en wee van het personeel van de familie.
Van de Ridder woont in Gaasterland en wilde meer weten over het personeel van een groot landgoed dat bij hem in de buurt heeft gestaan: Huize Rijs.
Wie hebben daar gewerkt en wat zijn hun verhalen?
Huize Rijs ligt aan de huidige Freule van Swinderenlaan in Rijs. Maar er is niet veel meer te zien van het monumentale huis dat ooit zo beeldbepalend was in Gaasterland.
Het huis is in 1937 gesloopt. Het terrein is nu in beheer bij It Fryske Gea. Er liggen stenen muurtjes om de contouren van het huis te laten zien.
Kunstenaar Ids Willemsma maakte in 2010 een toegangspoort die doet denken aan de grote beukenbomen die om het huis stonden.
Huize Rijs was het domicilie van de familie Van Swinderen. Het werd gebouwd in 1845 op de fundamenten van Slot Rijs. Het was een voor die tijd modern landhuis.
Van de Ridder is vooral benieuwd naar de tijd dat Jan Hendrik Karel Frans van Swinderen (1837-1902) hier woonde.
Jonker Jan was politicus en grietman (burgemeester) van Gaasterland en was een goedgeefse man.
Hij kreeg de bijnaam ‘De God van Gaasterland’.
“Maar je moet daar wel voorzichtig mee zijn, omdat anderen hem die naam hebben gegeven”, waarschuwt Van de Ridder.
” Het was niet de naam die hij zelf bedacht heeft. Maar het gaf wel aan dat hij goedgevig was. Hij was erg begaan met de mensen uit de streek. ‘
Over de Van Swinderens is genoeg informatie te vinden in de geschiedenisboeken. Maar hoe zit het met het personeel dat werkte op Huize Rijs?
Daar was Arnoud de Ridder benieuwd naar. “Ik werd aangemoedigd door de serie Downton Abbey en toen dacht ik, dat hebben wij hier ook.”
Hij dook de archieven in, op zoek naar de verhalen van het personeel.
Wie hielden het huis draaiende en werkten hier als rentmeester, dienstmeid, linnenmeisje, tuinman of koetsier?
“Het was een wisselwerking tussen personeel en adellijke familie. Ik vind het leuk om het personeel en de onbekende kleine geschiedenis van deze mensen boven water te krijgen, om ze een gezicht te geven.”
Maar het is geen makkelijke zoektocht, want er is niet veel documentatie over van Huize Rijs.
“Hoeveel mensen hier rond hebben gelopen, weten we niet. Er zijn geen salarislijsten of andere boeken waar dat in staat.”
Alles is weggegooid, vernietigd of op een andere manier kwijtgeraakt.
Van de Ridder haalt veel informatie uit het bevolkingsregister. Personeel stond ingeschreven op het adres waar ze werkten.
Verhalen van familie
Maar hij is ook op zoek naar verhalen van omwonenden. Daarom geeft hij regelmatig lezingen over Huize Rijs. Zo hoopt hij kennis te maken met het nageslacht van personeel.
Op 15 februari is er weer zo’n lezing in Hotel Jans in Rijs. Als mensen nog verhalen weten van familieleden die hebben gewerkt in Huize Rijs, dan kunnen ze contact opnemen met Arnoud van de Ridder
In juni hoopt Van de Ridder zijn boek over het personeel van Huize Rijs klaar te hebben.
