In gemeente De Fryske Marren werden in 2025 één muskusrat en één beverrat gevangen. En dat is goed nieuws. De bestrijding van het dier is daarmee goed onder controle. Simon Dijkstra is als veldcoördinator Flora en Fauna bij Wetterskip Fryslân verantwoordelijk voor de muskusrattenbestrijding in De Fryske Marren en Súdwest-Fryslân.
De muskusrat werd vorig jaar gevonden in de buurt van een gemaal net buiten Bakhuizen. In natuurgebied It Swin bij Harich ving het Wetterskip in 2025 één beverrat.
“We hebben de muskusratten goed onder controle in De Fryske Marren, vorig jaar hebben wij nog maar twee exemplaren gevangen”, zegt Simon Dijkstra. Hij is als veldcoördinator Flora en Fauna bij Wetterskip Fryslân verantwoordelijk voor de muskusrattenbestrijding in De Fryske Marren en Súdwest-Fryslân.
“De muskusrat is een invasieve diersoort, wat inhoudt dat het dier hier niet thuis hoort. Hetzelfde geldt voor de beverrat”, vertelt Dijkstra. “Een muskusrat kan niet alleen goed tegen de kou, hij kan zichzelf ook heel goed voortplanten. Op die manier heeft het dier zich vroeger in Europa en Nederland verspreid.”
Voortplantingsdrift
Een muskusrattenpaar krijgt per jaar vier keer jongen. “Dat zijn per worp gemiddeld 6 jongen, dus dat zijn er al gemiddeld 24. Maar de vrouwtjes van de eerste worp in april, krijgen in de herfst op hun beurt ook weer een worp met gemiddeld 4 jongen. Als één worp dan uit 3 vrouwtjes bestaat dan komen er nog eens twaalf bij en heb je dus van één koppeltje op jaarbasis al 36 jongen”, legt Dijkstra uit.
Dijkbescherming
Omdat Nederland onder zeeniveau ligt, is het van belang dat de dijken zo sterk mogelijk blijven. “En dat is nu precies de plek waar de muskusrat zijn gangen graaft. Daardoor kunnen dijken verzwakken. Eén muskusrat verzet op jaarbasis 1 kuub grond, dat is tussen de 10 en 15 kruiwagens. Om onze dijken veilig te houden bestrijden wij de muskusrat.”
Die bestrijding is succesvol verlopen. “Wij hebben de laatste jaren het aantal bestrijders opgeschroefd. Dat heeft ertoe geleid dat wij meer ratten hebben gevangen dan dat er bij zijn gekomen.”
eDNA-methode
Bij het opsporen en monitoren van muskusratten in Fryslân speelt het gebruik van eDNA-onderzoek een belangrijke rol. Wetterskip Fryslân kan concreet de aan- of afwezigheid van de muskusrat via dna-sporen van muskusratten in het water vaststellen. Zo kan worden voorkomen dat populaties ontstaan of zich opnieuw vestigen. Als door de eDNA-methode blijkt dat er in een gebied muskusratsporen zijn aangetroffen, kunnen de vallen gericht geplaatst worden op die locaties. Hierdoor vermindert ook het aantal bijvangsten in de kooien.
Voor een succesvolle vangst is het eerst belangrijk om het leefgedrag van de muskusrat in kaart te brengen, zegt Dijkstra. “Hij gaat twee keer per jaar op trek, in die periode zetten wij gazen vangkooien neer. In het voorjaar gaan de mannetjes op zoek naar vrouwtjes, en in het najaar gaan de jongen het huis uit.”
Naast het gebruik van kooien in de trekperiode wordt er actief gezocht naar zogeheten vraatbeelden en wordt er voor elke ingang een klem gezet. “We checken dan elke dag of er een rat in zit.”
Beste resultaat sinds 1976
Provinciaal werden er in 2025 86 muskusratten gevangen. Dat is het laagste resultaat sinds 1976. In dat jaar werden 23 muskusratten gevangen. In 2024 werden in Fryslân nog 357 muskusratten gevangen. “In de jaren 90 werden er meer dan 100.000 muskusratten gevangen in de provincie. En nu vorig jaar dus nog maar 86. Dat is op 40.000 kilometer water heel weinig.”
