Voor mensen met een lichamelijke beperking of beperkte mobiliteit is op vakantie gaan allesbehalve vanzelfsprekend. Praktische drempels en strengere regelgeving zorgen ervoor dat veel reisopties afvallen nog vóór er geboekt kan worden. Om voor deze doelgroep een passende vakantie te faciliteren is het Vakantieschip Prins Willem-Alexander naar de haven van Lemmer gevaren om te laten zien wat er wél mogelijk is.
“Mensen denken vaak: vakantie kan niet meer”
Directeur én kapitein van het Vakantieschip is John Vierhouten en ziet nog altijd veel onzekerheid bij potentiële gasten. “Heel veel mensen hebben het idee dat als ze in een rolstoel terechtkomen, dat ze nooit meer op vakantie kunnen. Terwijl er juist heel veel wél mogelijk is. Daarom is het nodig om die informatie te verschaffen.”
Het schip is 85 meter lang en vaart normaal gesproken met zo’n vijftig gasten door Nederland, België en Duitsland. De zesdaagse reizen zijn vooral bedoeld voor mensen met een zorgvraag. Overdag wordt gevaren van plaats naar plaats, ’s middags kunnen gasten van boord om een stad te verkennen. “Voor deze doelgroep is dat een ideale combinatie: ’s ochtends varen, ’s middags eropuit.”
De beurs laat zien dat het aanbod verder reikt dan alleen riviercruises. Van aangepaste hotels tot verre reizen en actieve watersportvakanties: bezoekers krijgen inzicht in uiteenlopende mogelijkheden, met ruimte voor persoonlijk advies van ervaringsdeskundigen en organisaties.
Strengere regels, minder mogelijkheden
Tegelijkertijd staan deze aangepaste vakanties ook onder druk. Vierhouten wijst op strengere regelgeving, zoals brandveiligheid. “Gangen zijn vluchtroutes. Als daar een rollator staat, wordt dat als onveilig gezien. Dat snap ik. Maar het betekent wel dat commerciële rederijen mensen met een rolstoel of rollator vaker weren.”
Daardoor wordt de rol van gespecialiseerde aanbieders steeds belangrijker. “De mogelijkheden worden minder. Mensen zijn steeds meer aan het zoeken: wat kan er dan nog wel? Dus de vraag groeit, maar onze capaciteit is ook beperkt. Meer dan 42 weken per jaar kunnen we niet varen.”
Vrijwilligers als onmisbare schakel
Cruciaal voor het slagen van aangepaste vakanties is de inzet van vrijwilligers. Zowel op het vakantieschip als bij andere aanbieders vormen zij het fundament onder de organisatie. “Gelukkig hebben wij geen klagen,” zegt Vierhouten. “Maar zorgvrijwilligers blijven een uitdaging. De druk in de reguliere zorg neemt toe, dus mensen kunnen minder makkelijk vrij nemen.”
Ook andere organisaties benadrukken het belang van vrijwillige inzet. Sailwise, met activiteiten vanuit onder andere Elahuizen, biedt actieve watersportvakanties voor mensen met een beperking. Vertegenwoordiger Madeleine van der Kooij ziet telkens weer wat dat betekent voor deelnemers. “Mijn week is geslaagd als iemand zegt: ‘Ik wist niet dat ik dit nog kon.’ Of: ‘Ik durfde het eerst niet, maar ik heb het toch gedaan.’”
Hun aangepaste klipper is ingrijpend verbouwd: bredere gangboorden voor rolstoelen, een lift naar de verblijven, aangepaste douches en bedden die in hoogte verstelbaar zijn. Met dertien gasten en zeven vrijwilligers per reis is de begeleiding intensief. “Doordat wij als vrijwilliger meegaan en niet als betaalde kracht, blijft de vakantie betaalbaar. Anders vallen mensen die toch al vaak buiten de boot vallen, nóg verder buiten de boot.”
“Het voelt als thuiskomen”
Voor bezoekers als Lysbeth Zantema is de beurs meer dan een informatiemarkt. Zij gaat al jaren mee met het schip en heeft voor dit jaar opnieuw twee reizen geboekt. “Je weet lang niet altijd wat er mogelijk is. Als dit er niet was, kom je heel veel drempels tegen. Mensen staan daar niet bij stil.”
Die drempels zijn soms letterlijk. “Ik krijg wel eens een uitnodiging om langs te komen, maar dan moet ik vragen: hoeveel drempels heeft u in huis? Elke drempel is er één te veel.” Op de beurs ontdekt ze alternatieven, zoals volledig aangepaste familiehuizen met zorgbedden. “Dan kun je alsnog met elkaar op vakantie.”
Daarnaast speelt het sociale aspect een grote rol. “Ik kom hier ook weer veel vrijwilligers tegen. Het voelt als thuiskomen.”
Keuzevrijheid als uitgangspunt
Wat de aanbieders op de beurs bindt, is volgens Van der Kooij een gedeelde motivatie: mensen met een beperking dezelfde keuzemogelijkheden bieden als ieder ander. “De één wil lekker in een luie stoel zitten, de ander wil aan de touwen trekken en de wind door de haren voelen. Hier kunnen mensen echt kiezen.”