De plannen voor een nieuwe, zware hoogspanningsverbinding die deels door De Fryske Marren gaat, wordt met veel belangstelling gevolgd. Tijdens een drukbezochte inloopavond in Haskerhorne kwamen donderdag zo’n tweehonderd inwoners, grondeigenaren en ondernemers af op de presentatie van netbeheerder TenneT. Waar de één begrip toont voor de noodzaak van de 380 kV-verbinding, vreest de ander voor schade aan de natuur.
De nieuwe hoogspanningslijn moet Vierverlaten in Groningen verbinden met Ens in de Noordoostpolder. Daarmee wordt een belangrijke schakel gelegd voor het transport van duurzame energie, met name afkomstig van windparken op de Noordzee.
Veel belangstelling, veel vragen
Projectleider Alexander Visser van TenneT kijkt tevreden terug op de bijeenkomst. „Het was druk,” zegt hij. Volgens Visser verliepen de gesprekken overwegend goed: „Mensen hadden wel vertrouwen in het proces dat we hebben doorlopen.”
Toch leven er veel vragen bij bewoners. Die gaan vooral over persoonlijke situaties en toekomstige onzekerheden. „De meest gestelde vraag is: wanneer weet je meer? En hoe zit het met het aankoopbeleid?”, aldus Visser. Waar bij eerdere projecten soms sprake was van verplichte uitkoop, is dat nu anders ingericht. „De nieuwe regeling is vrijwillige aankoop. Dat is ook een verschil dat je vaak moet uitleggen.”
Voor veel bewoners speelt daarnaast de vraag of blijven wonen een optie is. „Mensen zeggen: ik wil hier wel blijven wonen. Nou, wat zijn dan mijn opties? Dat nemen we samen door.”
Friese nuchterheid
Opvallend is volgens Visser de houding van de Friese inwoners. „Het valt me echt wel op hoe nuchter de mensen hier reageren. Ik zie ook veel begrip: deze verbinding moet ergens komen.” Tegelijkertijd is er onrust. „Mensen maken zich zorgen over de aankomende periode van onzekerheid. Het duurt even voordat we weten waar de masten echt gaan komen.”
Die duidelijkheid laat nog even op zich wachten. TenneT verwacht pas in 2027 de precieze locaties van de masten te kunnen aanwijzen. „Dan gaan we eerst in gesprek met grondeigenaren,” legt Visser uit. „Zodra we het definitief weten, gaan we breder de gemeenschap in. Dat zal waarschijnlijk eind 2027 of begin 2028 zijn.”
De bouw staat gepland vanaf 2031, met als doel om de verbinding rond 2035 operationeel te hebben.
De komende tijd worden alle ingediende zienswijzen beoordeeld door de ministeries van Economische Zaken en Klimaat en Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Begin 2027 wordt een definitieve voorkeursroute verwacht.
Friesland profiteert beperkt
De noodzaak van het project is volgens TenneT groot. „Er is op dit moment veel netcongestie,” zegt Visser. „Er kan geen energie kwijt, maar er kan ook geen energie in.” De nieuwe verbinding moet toekomstige problemen voorkomen en het elektriciteitsnet voorbereiden op een forse groei van duurzame energie.
Toch wringt het voor veel inwoners dat Friesland zelf weinig profiteert van het project. De lijn loopt door de provincie, maar een directe aftakking voor het Friese stroomnet is in de plannen tot 2050 niet voorzien. Dat voedt het gevoel dat de regio vooral de lasten draagt.
Visser begrijpt dat sentiment. „Een onderdeel van de lijn loopt van Vierverlaten naar Ens en stopt nergens. Maar tegelijkertijd wordt de bestaande 220 kV-verbinding hier opgewaardeerd. Die moet meer capaciteit krijgen. Dat doen wij ook. Dus eigenlijk is een deel van deze verbinding wél voor de omgeving.”
Zoekgebied van 250 meter
De exacte plek van de masten ligt nog niet vast. TenneT werkt met een zoekzone van ongeveer 250 meter breed. „In ongeveer 90 procent van de gevallen blijven we binnen die strook,” zegt Visser. „Maar er zijn complexe situaties, bijvoorbeeld rond elektriciteitsstations, waar we breder moeten kijken.”
Juist binnen die marge hopen bewoners invloed uit te oefenen. Tot en met 2 juli kunnen belanghebbenden een zienswijze indienen op de plannen.
Zorgen om unieke natuur
Een van de plekken waar de zorgen het grootst zijn, is de Rotstergaaster Wallen. In dit afwisselende natuurgebied, met veengrond, zand, klei en poelen, groeien zeldzame wasplaten. Dat zijn paddenstoelen die landelijk uniek zijn.
Vrijwilligers Jan van der Heide en Jan van der Woude kennen het gebied als geen ander. „Je vindt hier de meest kwetsbare en zeldzame paddenstoelen,” zegt Van der Heide. „Liefhebbers komen uit heel Nederland en België omdat het hier zo bijzonder is.”
De mannen schrokken toen ze zagen dat de voorlopige route van de hoogspanningslijn dwars door het gebied loopt. „Als je die kabel hier doorheen trekt, wordt de boel vernietigd,” stelt Van der Heide. „Dan is het hier over en uit.”
Niet zozeer de kabels zelf, maar vooral de aanleg baart zorgen. „Dat gebeurt met zwaar materiaal,” legt Van der Woude uit. „Daarvoor moeten brede werkwegen worden aangelegd. Dan blijft er niets van over.”
Volgens de vrijwilligers is het gebied uniek doordat het al eeuwenlang nauwelijks is aangetast. „Er is hier nooit kunstmest gebruikt en het wordt op een natuurlijke manier beheerd. Je vindt hier wel 27 soorten wasplaten. Dat is nergens anders zo geconcentreerd.”
Begrip, maar ook alternatieven
Toch zijn de mannen niet per definitie tegen de komst van de verbinding. „We snappen dat hij er moet komen,” zegt Van der Heide. „Maar niet hier.” Ze pleiten voor een kleine aanpassing van het tracé. „Breng een knikje in de kabel aan, een paar honderd meter verderop. Dan blijft dit gebied behouden.”
Of dat haalbaar is, blijft onzeker. Visser gaf eerder al aan dat verschuivingen gevolgen hebben voor andere delen van het tracé. „Een keuze op één plek heeft weer veel invloed op een andere plek,” zei hij daarover.
Dit verhaal is tot stand gekomen in samenwerking met Omrop Fryslân.