Wetterskip Fryslân maakt zich zorgen over de aanwezigheid van PFAS in Friese wateren. Volgens de waterschapsorganisatie worden de schadelijke stoffen in zowel kleine sloten als grotere wateren door de gehele provincie aangetroffen.
Daarom roept Wetterskip Fryslân de landelijke en Europese politiek op om werk te maken van een totaalverbod op PFAS.
Afvalwater en afspoeling
Volgens Monique Plantinga, bestuurslid van Wetterskip Fryslân, wordt PFAS in het hele beheergebied van het waterschap gevonden. “De waarden zijn ook te hoog en dat is echt zorgwekkend.” De stof komt op verschillende manieren in het milieu terecht, bijvoorbeeld via huishoudelijk gebruik, afvalwater van bedrijven en afspoeling van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater.
PFAS is een verzamelnaam voor chemische stoffen die door mensen zijn gemaakt en onder meer worden gebruikt in regenkleding, make-up en bepaalde bestrijdingsmiddelen. De stoffen zijn water-, vet- en vuilafstotend, maar hebben als nadeel dat ze nauwelijks afbreken. “Het is een stof die we niet in ons water willen hebben, maar die we helaas wel daarin aantreffen”, zegt Monique Plantinga.
De gevolgen zijn volgens Plantinga aanzienlijk. PFAS kan schadelijk zijn voor mens en natuur en hoopt zich op in het milieu. “Waterleven wordt er continu aan blootgesteld, bijvoorbeeld vissen en planten. Het is echt een probleem voor de waterkwaliteit, want zo kunnen wij onze schoonwaterdoelen niet halen.” Daarnaast brengt de aanpak van de vervuiling hoge kosten met zich mee.
Geen negatief zwemadvies
Hoewel PFAS in veel Friese wateren aanwezig is, hoeven recreanten zich volgens Plantinga geen zorgen te maken over zwemmen. Voor zwemwater gelden andere normen dan voor drinkwater of organismen die langdurig aan de stoffen worden blootgesteld. “Vanuit PFAS is het hier veilig zwemmen. Daar hoeft geen negatief advies voor afgegeven te worden”, zegt Plantinga. Wel wijst ze erop dat er op sommige locaties waarschuwingen of negatieve zwemadviezen gelden vanwege blauwalg.
Naast PFAS ziet Wetterskip Fryslân ook verhoogde waarden van TFA, een PFAS-variant die vrijkomt bij de afbraak van bepaalde gewasbeschermingsmiddelen. Vooral in akkerbouwgebieden worden hogere concentraties gemeten.
Volgens het waterschap ligt de oplossing uiteindelijk bij de politiek. “De eerste stap waar al te lang over wordt gepraat en waar nu eindelijk ook een keer actie nodig is, is het afvaardigen van een Europees totaalverbod op PFAS. Die PFAS-kraan moet dicht”, aldus Plantinga.
Gezondheidsrisico’s
Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) worden PFAS in verband gebracht met verschillende gezondheidseffecten. De stoffen kunnen invloed hebben op het immuunsysteem, het cholesterolgehalte in het bloed en de lever. Daarnaast worden sommige PFAS gelinkt aan nier- en testiskanker.
Of er daadwerkelijk gezondheidsschade ontstaat, hangt onder meer af van de hoeveelheid PFAS die iemand over een langere periode binnenkrijgt. Mensen kunnen worden blootgesteld via voedsel, drinkwater en consumentenproducten.
Het RIVM wijst erop dat effecten op het immuunsysteem als eerste kunnen optreden. Deze effecten kunnen al ontstaan wanneer mensen gedurende langere tijd kleine hoeveelheden PFAS binnenkrijgen. Een verzwakt immuunsysteem kan ervoor zorgen dat het lichaam minder goed bestand is tegen ziekten. Volgens het RIVM kunnen dergelijke effecten bij de huidige blootstelling via voedsel en kraanwater niet volledig worden uitgesloten.